پی سی هاستینگ

حرفه ای ترین قالب های وبلاگ

ابزار وبلاگ نویسی

مرجع راهنمای وبلاگ نویسان

سفارش طراحی اختصاصی قالب وبلاگ

تم دیزاینر

جنگل
منابع طبیعی ( جنگلداری )

 


                          -  جنگل شناسی و توده جنگلی

 

در ابتدا نیاز است برخی واژه های جنگل تعریف گردد  :

1-کنده : به قسمتی از ساقه که پس از قطع ، روی زمین باقی مانده و ارتفاع بسته به روش قطع درخت ، در حدود 5/0 - 3/0 متر می باشد ، اطلاق می گردد .

2- تنه : از قسمت های بالای کنده تا محل ظهور اولین شاخه ها که پر ارزش ترین قسمت درخت می باشد را تنه گویند .

3- دار : از قسمت بالای کنده تا ارتفاعی از ساقه که از لحاظ ابعاد قابل استفاده برای تهیه چوب کار می باشد ( قطر میانه چوب بیش از 25 سانتی متر است )

4- چوب کار :  چوب هایی هستند که دارای ابعاد قابل ملاحظه ای هستند (قطر میانه بیش از 25 سانتی متر ) و صنایعی که بزرگی ابعاد چوب شرط اساسی است بکار می رود .

5- تیرک : بعد از دار ، به قسمت فوقاین ساقه تا جوانه انتهایی گویند .

6- تاج : به مجموعه شاخه های درخت ((تاج یا گرزن )) گویند که از اولین انشعابات شاخه تا نوک جوانه انتهایی درخت را شامل می شود .

 

توده جنگلی :

نظر به وسعت زیاد و ناهمگنی جنگل و به دلیل ایجاد شرایط بهتر و آسان تر به منظور برنامه ریزی در جنگل لازم است جنگل را به قطعات کوچکتر و همگن تقسیم نمود . در طرح های جنگلداری به منظور سهولت برنامه ریزی ، جنگل را بسته به شرایط زمینی آن مثل رودخانه ، تپه ، یال و ... به قطعات نسبتا بزرگی (حدود 20-50 هکتار) به نام پارسل یا قطعه تقسیم می کنند .

 در داخل یک پارسل ممکن است گونه های مختلف درختان با سنین ، ارتفاع ، قطر و کیفیت متفاوت وجود داشته باشند ، از نظر جنگل شناسی به کوچک ترین قسمت یک جنگل که از نظر تمام مشخصات مذکور یکسان باشد (( توده جنگلی )) می گویند .

البته به کوچکترین واحد اقتصادی در جنگل نیز توده جنگلی می گویند .

حداقل سطح یک توده جنگلی نیم هکتار است .

کمتر از 5/0 هکتار را گروه می نامند .

بنابر این توده جنگلی عبارت از قسمتی از جنگل است که به علت داشتن گونه ، سن ، ابعاد ، ساختار و ... از سایر قسمت های مجاور قابل تفکیک است . به عبارت دیگر توده جنگلی کوچک ترین قسمت از یک جنگل است که در آن امکان یک برنامه ریزی دراز مدت وجود داشته باشد .

ساختار توده های جنگلی :

ساختار توده های جنگلی در حقیقت ساختمان عمودی و افقی و ترکیب و تنوع توده های جنگلی را مشخص می کند .

الف ) ساختمان عمودی : بسته به ارتفاع و طرز قرار گرفتن آن ها در یک توده جنگل ، طبقات یا آشکوب های مختلفی به وجود می آیند . برای تعیین حد یا مرز آشکوب های مختلف یک توده از ارتفاعات غالب استفاده می شود .

 منظور از ارتفاعات غالب ، متوسط ارتفاع بزرگترین یا قطورترین این درختان است که بطور معمول بهترین درختان یک توده را تشکیل می دهند .

برای تعیین ارتفاع غالب در یک توده جنگلی کافی است که متوسط ارتفاع 100 اصله از قطورترین درختان موجود در یک هکتار جنگل را محاسبه نمود .

مثلا در یک توده ی سه آشکوبه ، کلیه درختانی که ارتفاع آنها به بیش از دو سوم ارتفاع غالب باشد جزء آشکوبالا (برین) یا فوقانی ، بین یک سوم تا دو سوم جزء آشکوب وسط (میانی) و سرانجام آنهایی که ارتفاع آنها کوتاهتر از یک سوم ارتفاع غالب توده باشد متعلق به آشکوب پایین (زیرین) هستند .

معمولا تعداد آشکوب ها در جنگل های طبیعی بیشتر و در جنگل های مصنوعی کمتر  می باشد . در جنگل های مصنوعی ( دست کاشت ) توده ها اغلب یک آشکوبه هستند . در جنگل های مناطق استوایی توده های چند آشکوبه (گاهی 6-7 آشکوب) یافت می شوند.

از نظر ناپایداری توده های جنگلی در مقابل شرایط نامساعد طبیعی مثل بادهای شدید ، تود های 2-3 آشکوبه به مراتب بهتر و مقاوم تر از توده های یک آشکوبه هستند . در جنگل های شمال ایران توده های جنگلی غالبا 2 تا 3 آشکوبه هستند .

*توده های جنگلی را به ((توده اصلی )) و ((توده فرعی )) تقسیم می کنند . منظور از توده اصلی معمولا آشکوب بالاست و عناصر درختی این توده جزء درختان غالب می باشد .

در شکل توده بلوط ، توده اصلی و توده ممرز که در آشکوب مغلوب وجود دارد توده فرعی را تشکیل می دهد .

توده اصلی معمولا از گونه های نورپسند و توده فرعی از گونه های سایه پسند و یا نیمه سایه پسند ( مثل نمدار ، ممرز ، انجیلی ) تشکیل می دهد .

ب)ساختمان افقی : منظور از پراکنش سطحی توده های جنگلی در روی زمین  جنگل است که با شناخت و تفکیک آن ها می توان نقشه پراکنش توده جنگلی را تهیه نمود .

به طور کلی تاج پوشش در افزایش کیفیت درختان ، توده جنگلی و حاصل خیزی خاک جنگل موثر است . وجود تاج پوشش کافی باعث ایجاد سایه روی تنه درختان جنگلی می شود و در نتیجه عمل هرس طبیعی درختان بهتر و سریعتر صورت می گیرد . تاج پوشش بر روی شکل تنه درختان نیز اثر مطلوب دارد و باعث کشیدگی و استوانه ای شدن تنه می گردد . تاج پوشش در اکثر موارد باعث افزایش حاصلخیزی خاک جنگل می شود ، بدین ترتیب که خاک را در مقابل نور مستقیم خورشید ، ریزش مستقیم باران حفظ می کند و مانع تجزیه سریع مواد آلی یا خشک شدن سطح خاک یا فرسایش سطح خاک می گردد .

از طرفی وجود تاج پوشش باعث افزایش میزان برگ ریخته شده در سطح خاک می گردد که با تجزیه تدریجی آنها حاصلخیزی خاک جنگلی نیز افزایش می یابد و در ضمن خواص فیزیکی خاک به نحو مطلوبی اصلاح می شود .

در مورد گونه های سایه پسند که تحمل نور مستقیم خورشید را در سنین جوانی ندارند تاج پوششی نقش ارزنده  و تعیین کننده ای را ایفا می کند .

مراحل رویش : توده های جنگلی در شرایط طبیعی مراحل مختلف تحول و تکامل رویشی و سنی را می گذرانند . مراحل رشد گیاه از مرحله جوانه زدن از بذر تا مراحل پیری به ترتیب عبارتند از :

1- نونهال : اولین مرحله ای است که گیاه در سطح کف جنگل ظاهر شده و مخلوط با سایر گیاهان در آشکوب علفی است . نونهالان هنوز با وجود تعداد نسبتا زیاد در واحد سطح ، توده مستقلی را به وجود نیاوردند . نونهالان در این مرحله هوز خشی نشده اند و معمولا برگ های اولیه (لپه ها ) را به همراه دارند یا آثار آن مشاهده می شود . تعداد نونهالان یک درخت در واحد سطح خیلی زیاد است ( در مورد راش تا یک میلیون در هکتار شمارش شده است . ) و نونهال ها خیلی سریع تر نیز در اثر رقابت برای کسب مواد غذایی ، سایه زیاد،خشکی و صدمات حیاتی از ین می روند . تجربیت نشان داده است که معمولا در شرایط خوب و طبیعی فقط ده درصد تعداد اولیه به مراحل بعدی رشد ( شل گروه ) می رسند .

2- شل گروه ( نهال):  این مرحله در حقیقت اولین مرحله یک درخت کوچک است . ساقه نهال در این مرحله چوبی شده و در آشکوب درختچه ای ظاهر می شود . در یک نهال هنوز ساقه و تنه و تاج مشخص نیست و شاخه ها در همه قسمت های آن مشاهده می شود . نهال در ارتفاع مقابل سینه هنوز فاقد قطر است و ارتفاع آن معمولا به بلندی یک انسان است . اصطلاح قدیمی برای این مرحله ((شل گروه )) است که توسط ساعی پیشنهاد شده بود .

3- خال گروه ( خال): تاج درختان چوان در این مرحله به هم رسیده ، تنه در اثر هرس طبیعی شاخه ها در پایین مشخص شده است و قطر قابل اندازه گیری وجود دارد . این مرحله شروع آشکوب بندی در جنگل است . پایه های قوی  و خوب رشد کرده در آشکوب بالا قرار می گیرند و پایه های ضعیف تر عقب می مانند و در آشکوب های مغلوب جای می گیرند 

رقابت برای کسب نور مهم ترین عامل اکولوژیک و جنگل شناسی است که در این مرحله آغاز می شود که از نظر پرورش جنگل حائز اهمیت است . قطر خال همیشه کمتر از 10 سانتی متر است و ارتفاع آن بسته به نوع گونه و شرایط رویشگاهی متغیر است و به طور متوسط حدود 4 تا 6 متر است .

4- تیرک ( کهدار) : در این مرحله درخت جوان شکل اصلی خود را به دست آورده است و قطری برابر سینه ای بین 10 تا 30 سانتی متر دارند . کیفیت درختان جنگلی در این مرحله قابل تشخیص است و درخت مقطوعه می تواند مورد استفاده صنعتی قرار گیرد. ( صنایع تخته خرده ، تیر چوبی برای انتقال خط تلفن و برق ، صنایع کاغذ ، مقوا و ... )

5- تیر (دانه زاد نوبار) : درختان در این مرحله بیش از 30 سانتی متر قطر دارند و تا 60 سانتی متر قطر در این طبقه جای می گیرد .

درختان در این مرحله شکل اصلی و نهایی خود را دارند و کیفیت آن ها به طور وضوح قابل تشخیص است . بهره برداری اصلی از این مرحله شروع می شود . درختان جنگلی در این مرحله شروع به بذردهی کامل می کنند و به اصطلاح بارور می شوند ( دانه زاد نوبار )

بسته به نوع گونه و مصرف بسیاری از درختان جنگلی ، مخصوصا سوزنی برگان در این مرحله رویشی ، بهره برداری اصلی انجام می شود .

6-  تنومند (دانه دار ) : درختان مسنی که قطر برابر سینه آنها بین 60تا 80 سانتی متر باشد جزء این مرحله قرار می گیرند که اغلب در جنگل های طبیعی و بکر یافت می شوند یا در جنگل هایی که هدف تولید چوب قطور با کیفیت خوب است .

می بایستی توجه داشت که درختی که سالم و فاقد پوسیدگی باشد با هر قطری که دارد در این مرحله قرار می گیرد . چنانچه پوسیدگی در درخت شروع شود در این مرحله قرار  نمی گیرد و جزء درختان فرتوت طبقه بندی می شود برای مرحله بعد از این تنومند ((اصطلاح پیر دار )) را می توان استفاده کرد

7- پیردار : آخرین مرحله رویش درختان جنگلی است که هنوز سالم هستند . قطر برابر سینه در این مرحله بیش از 80 سانتی متر است . اکثر درختان جنگلی در این مرحله دیرزیستی خود رسیده و یا می رسند .

*دیرزیستی (longevite) : مرگ و میر درختان جنگلی پدیده پیچیده فیزیولوژیک است و بسته به نوع گونه ، رویشگاه ، وضعیت توده جنگلی ، ... به صورت های مختلف و در زمان های مختلف اتفاق می افتد .

چون درختان جنگلی اغلب دارای عمری طولانی هستند از اصطلاح دیر زیستی استفاده می شود . دیرزیستی در حقیقت عمر کامل یک درخت است که سالم بوده و به رشد فعال و عادی خود ادامه می دهد .

شروع پیوستگی در تنه درخت آغاز دیرزیستی یا پایان عمر فعال آن است . طبیعی است که درختان جنگلی پس از مرحله دیرزیستی هنوز تا چند سالی به رشد قطری خود ادامه می دهند . با گذشت زمان که پوسیدگی از داخل تنه درخت گسترش می یابد تا زمانیکه در نتیجه عدم مقاومت ، درخت می شکند و تبدیل به (( خشکه دار افتاده )) می شود .

درختان جنگلی را از نظر دیرزیستی به 3 گروه تقسیم می کنند :

1- درختان با دیرزیستی زیاد ( بیش از 300 سال) : لاریکس ، زربین ، بلوط ، زیتون ، شمشاد،سرخدار ، ارس

2- درختان با دیر زیستی متوسط (150-300 سال ) : نراد ، پیسه آ ، کاج جنگلی راش ، شیردار ، بارانک ، شاه بلوط

3- درختان با دیر زیستی کوتاه (کمتر از 150 سال) : ون ، صنوبر ، گیلاس وحشی ، بید ، توسکا ، خرمندی ، ممرز ، توس

اعداد بالا تقریبی هستند و برای هر گونه بسته به اینکه در داخل توده جنگلی یا محیط باز رشد کنند فرق می کند . درختانی که در جوانی تحت فشار (زیر سایه ) بوده و در سنین بالا در محیط باز قرار می گیرند معمولا دارای دیرزیستی زیادتری هستند .

اطلاعات ما درباره دیر زیستی درختان جنگلی و بومی ایران خیلی کم است .

                            

                   - زادآوری جنگل

 

تجدید نسل (تجدید حیات) در جنگل به دو صورت انجام می گیرد:

1- طبیعی 2- مصنوعی

در زادآوری طبیعی عمل تجدیدنسل یازادآوری جنگل در جنگل های طبیعی خود به خود صورت می گیردیعنی هر جنگل طبیعی قادر است بدون دخالت انسان نسل وبقای خود را حفظ کند ویا تجدید نماید.

زادآوری طبیعی در جنگل یا توسط بذر (دانه زاد)جست(جست زاد-کنده زاد)صورت می گیرد.زادآوری توسط جست موقعی است که انسان دخالت کند ودرختی راقطع کند تا جوانه های اطراف کنده به جست تبدیل شوند.

دو مزیت عمده زادآوری طبیعی :

1- فاقد هزینه است ونهال های رایگان برای مجری طرح به وجود می آید.

2- باعث انتقال خصوصیات ارثی نسل قبلی به نسل بعدی می شود که در حفظ   ذخایر ژنتیکی ومقاوم بودن به شرایط جوی ومحیطی اهمیت داشته باشند.

زادآوری توسط بذر:روش طبیعی تجدید نسل جنگل های تمام دنیاست.

دخالت پرندگان یکی از عوامل مهم در انتشار بذور درختان جنگلی با بذر درشت  ( بلوط ،راش، گیلاس وحشی، بارانک و...) می باشند.

از طرفی تمام درختان جنگلی همه ساله بذر نمی دهند. زمان رسیدن بذور نیز در رویشگاه های مختلف فرق می کند.که از این نظر درختان به سه گروه تقسیم می شوند:

  • 1- درختانی که هرساله بذر می دهند:صنوبر، بید، توس، اقاقیا، توسکا و...

2- درختانی که هردوسال یکبار بذر کافی می دهند:ممرز، نمدار، ون، افرا، ملج و...

3- درختانی که هر5سال،6سال یا10سال یکبار بذر می دهند:راش، بلوط، نراد و...

جدول صفحه بعد سن وتواتر بذردهی مهم ترین گونه های جنگلی را نشان می دهد:

 

   جدول شماره 19- سن وتواتر بذردهی بعضی از درختان جنگلی(1972)

گونه

تواتربذردهی(سال)

سن بذردهی(سال)

کاج

پیسه آ

نراد

لاریکس

دوگلاس

بلوط اروپایی

بلوط آمریکایی

راش اروپایی

ممرز

ون

صنوبرها

ملج

افرا

شیردار

نمدار

توس

توسکا

اقاقیا

5-2

6-3

8- 5

4- 3

4- 3

8- 5

5- 3

12- 5

2- 1

3- 2

همه ساله

3- 2

3-2

2- 1

2- 1

همه ساله

همه ساله

همه ساله

40-30

60-50

70-60

40-30

40-30

80-60

50-30

80-60

40-30

50-40

30-20

50-40

50-40

40-30

30-20

30-20

40-30

30-20

 

زادآوری توسط جست: زادآوری توسط جست نیز خود جزء زادآوری طبیعی محسوب   می شود وهرچندبرای شروع جست زنی باید کنده وجود داشته باشد وایجاد کننده ی آن در حقیقت به طور مصنوعی توسط انسان صورت می گیرد.همه درختان جنگلی قابلیت جست دهی ندارند وآنهایی که جست دهی دارند نیز در هرشرایط اقلیمی وخاکی جست نمی دهند.

*از نظرقابلیت جست دهی گیاهان جنگلی به گروههای زیرتقسیم می شوند:

1- گونه های که قابلیت جست دهی خوبی دارند:صنوبر، بید، بلوط،ممرز، انجیلی، لرگ، توسکا، شاه بلوط.

2- گونه هایی که قابلیت جست دهی متوسطی دارند: افر، ون، خرمندی

3- گونه هایی که قابلیت جست دهی ضعیفی دارند: راش، ملج ،نمدار

به طور مثال راش در شرایط عادی رویشگاهی خود جست نمی دهد ولی چنانچه رویشگاه گرم وآفتاب گیر باشد،قبلیت جست دهی این گونه افزایش می یابد.در بن گونه های جنس صنوبر، گونه صنوبرلرزان درشرایط طبیعی قابلیت تولید ریشه جوشی خوبی داردوتوسط بذر گسترش می یابد.این گونه برخلاف سایر گونه های صنوبرقابلیت جست دهی ندارند.

*راش های جوان قابلیت جست دهی بیشتری نسبت به راش های مسن دارند.

توجه شودکه سرعت رشد جست ها بسیار سریع است چون از کنده قوی درخت تغذیه        می کنند.دوره بهره برداری از آنها 10- 15سال وگاه به 20- 30سال هم می رسد.بعداز       کف برکردن ، مواد غذایی فراوانی در اختیار جست بوده، جست های حاصله قوی شده وجنگل شاخه زاد خوبی تولید خواهد شد برخی مواقع جست های حاصله ارزش کمتری دارند  (این جوانه ها در روی تنه راش، افرا وانجیلی موجوداست).

ریشه جوش : جست هایی که از ریشه حاصل می شود.تمام گونه های پهن برگ قادر به تولید ریشه جوش نیستند واز بین آنهایی که می توانند ریشه جوش تولید نمایند: نارون، اقاقیا وعرعررا می توان نام برد ورستنی های کوچک دیگری آقطی وتمشک نیز ریشه جوش تولید می کنند.برخی گونه نیز قابلیت تولید ریشه جوش را دارند: صنوبر لرزان ،سفیدار،سفید پلت، اوجا ، لرگ.

پایه هایی که ازریشه جوش بوجود می آیند معمولا پایداری ومقاومت پایه مادری را نخواهند داشت، چون سیستم توسعه ریشه دوانی این پایه ها فرق دارد.

فواید زادآوری طبیعی:

1- فاقد هزینه نهال کاری(شامل جمع آوری بذر،تهیه نهال، حمل نهال وکاشت آن)

2- ویژگی های ژنتیکی توده ی مادری به طور مستقیم به نسل بعدی منتقل می شود.

3- نهال ها دارای ریشه دوانی طبیعی می شوند.

4- ریشه صدمه نمی بینندوبیماری های قارچی ریشه ای ظاهر نمی شوند.

5- درخت حاصل از زادآوری طبیعی از زادآوری طبیعی استحکام وپایداری بیشتری برخوردار است.

6- منابع ژنتکی ه طور کلی بهتر حفظ می شوند.

7- اغلب باعث ایجاد توده های آمیخته می شود(تنوع زیستی بیشتر)

مضرات زادآوری طبیعی:

  • 1- همیشه گونه های دلخواه نیستند.

2- پراکنش نهال ها در تمام سطح جنگل منظم نسیتند.

3- در مواردی زمان طولانی تری نیاز دارند.

 

 

2- زادآوری مصنوعی(جنگل کاری- نهالکاری)

ایجاد یک توده جنگلی مصنوعی در روی خاک های غیر جنگلی راجنگلکاری Afforestationگویند.در مناطق جنگلی در حقیقت جنگلکاری صورت نمی گیرد بلکه فقط یک حالت نهالکاری Reforestationانجام می شود. ولی در اصطلاح عمومی به هر دو روش که منجر به ایجاد توده ی جنگلی مصنوعی می شود((جنگلکاری))می گویند.مثلا جنگلکاری که در اطراف شهرهای بزرگ ، پارک های تفرجی و... انجام می شود از نوع جنگل کاری در روی زمین های غیر جنگلی می باشند.منظور از خاک های غیر جنگلی ،خاک های تازه تشکیل یافته (جوان در مناطق کوهستانی و...) ،خاک های بیابانی ومراتع وچمن زارهایی که قبلا در آنها جنگل وجود داشته ولی در اثر قطع بی رویه حالت اولیه خود را ازدست داده اند.

مهم ترین اهداف یا دلایل جنگلکاری در یک محل عبارتند از:

1- حفاظت از خاک: جلوگیری از فرسایش و ضعیف شدن خاک .

2- حفاظت از آب:تعدیل جریان های سطحی آب،افزایش کمیت وکیفیت آب های زیر زمینی وزیر قشری.

3- حفاظت در مقابل سیل :حفاظت زمین های کشاورزی ،مناطق مسکونی وسایر تاسیسات.

4- حفاظت ازریزش بهمن: جلوگیری از تشکیل وریزش بهمن.

5- بهاری محیط زیست:تعدیل آب وهوا ، ایجادتفرجگاه های عمومی ،زیبا سازی وحفظ طبیعت،جلوگیری از سروصدا وهوا و...

6- اقتصادی:تولید چوب وسایزفرآورده ای جنگلی (پوست ،صمغ ،بذرو...)

سرعت جنگل کاری درایران تا به حال رضایت بخش نبوده است.مثلا اگرمادر50 سال گذشته درشمال ایران فقط 10هزار هکتار جنگل کاری می کردیم دیم(در هرسال)،اکنون حدود 500 هزار هکتارجنگل کاری انجام داده بودیم .البته سطح جنگل کاری فعلی(1382)درشمال ایران حدود 200هزارهکتار است.البته درمناطق کویری وبیابانی کشورماازنظر جنگلداری درمقایسه جهانی در وضعیت خوبی قرار داریم.

طبق آمار فائو کشور ما بابیش از 2 میلیون هکتار مساحت جنگلکاری حائز رتبه دهم در جهان می باشیم. خوشبختانه فعالیت جنگلداری درسال های اخیرزیادشده نیز ادامه دارد.چین،روسیه ،فرانسه،اسپانیا،پرتغال وانگلستان در سال های بعدازجنگ جهانی اول مناطق وسیعی راجنگلکاری کرده وامروزبه مرحله بهره برداری رسیده است ویا انگلستان بعدازجنگ دوم جهانی ،سالانه 30هزار هکتار جنگلکار ی کرده است. روسیه بین سال های 1947 تا1957 یعنی در عرض ده سال نزدیک به 3میلیون هکتار جنگلکاری انجام داده است .چین طبق آمار (FAO 2001)توانسته است تا به حال بیش از 30میلیون هکتار جنگلکاری انجام دهد.امروزه مسئله جنگلکاری بصورت فشرده باگونه های سریع الرشد    (مثل کاج درتند رشدp.taeda,p.radiata,p.elliotti,p.patula واکالیپتوس)در کشورهای مثل استرالیا ،زلاندنو،آمریکای جنوبی وآفریقای جنوبی درسطح وسیع انجام    می گیرد وبادوره های بهره برداری کوتاه مدت (20سال) نیاز کارخانه های کاغذ سازی وصنایع سلولزی این مناطق را تامین می کند. این جنگل ها اغلب به صورت تک کشتی  (monoculture) بوده وتمام عملیات زراعی در آنها انجام می شود (کوددهی، شخم، مبارزه با آفات و...) درحقیقت یک نوع زراعت چوب (wood farming) اجرا می شود که مشکلات زیست محیطی فراوانی را ایجاد نموده است .

 

       - شیوه های بهره برداری از جنگل ها

 

گاهی درختانی ، جهت توسعه وتکامل توده موجود، بریده می شوند.روش های قطع به کاررفته درمدیریت جنگل باید در راستای جنگل شناسی باشد.

تعداد سال هایی که لازم است تا یک توده قطع شده مجددا به مرحله بهره برداری برسد را((دوره بهره برداری)) می نامند.مثلا درگونه های سریع الرشد مثل کاج،طول دوره بهره برداری 25 سال می باشد ولی برای درخت دو گلاس فایر در ایالات متحده این مقدار 50 سال می باشد.

 

شیوه های مختلف بهره برداری از جنگل ها:

1- برش یکسره(Clearcutling): قطع کلیه درختان ودرختچه های موجود در عرصه جنگل به منظور تجدید حیات مصنوعی یا تبدیل جنگل به مرتع یا اراضی کشاورزی را ((برش یکسره)) یا ((قطع یکسره))(سرتاسری) گویند.یکی از قدیمی ترین وابتدائی ترین شیوه های بهره برداری از جنگل هاست.

مزایای شیوه: برنامه ریزی خیلی ساده ، مکانیزاسیون عملیت قطع واستحصال به راحتی امکان پذیر است،برداشت زیاد در سطح متمرکز وجود دارد،عملیات تجدید حیات مصنوعی به سادگی صورت می گیرد(جنگلکاری)وتولید محصولات یکنواخت است.

معایب شیوه:به هم خوردن تعادل اکولوژیک در سطح برش ،عدم ضخامت تولید محصول در آینده، هزینه زیاد جنگلکاری، کاهش حاصلخیزی خاک، خطرات ایجاد فرسایش، کاهش نقش حفاظتی وحمایتی جنگل و...

برش یکسره در زمین های شیبدار به طور کلی ممنوع است وفقط در اراضی جلگه ای ودر سطح کوچک باید اجرا کرد.

 

2- شیوه ی تدریجی پناهی(برش پناهی): در این روش عمل زادآوری توسط برش های پناهی وتدریجی (نور دادن منظم، یکنواخت وتدریجی توده مادری وسطح تجدید حیات در سطوح کوچک یا بزرگ) صورت می گیرد.به عبارتی روش تجدید حیات طبیعی جنگل که به صورت تدریجی ودر پناه درختان صورت می گیردوتوسط اجرای برش های متوالی با فواصل زمانی مشخصی انجام می شود.شیوه پناهی یکی از روش های معمول بهره برداری از جنگل های راش وبلوط (درختانی با بذور درشت) می باشد وجزء شیوه های قدیمی بهره برداری است. که اول برای راش ،بعد بلوط وسپس کاج مورد استفاده قرار گرفت.

3- شیوه گزینشی (تک گزینی):در این شیوه عمل برداشت درختان پس از رسیدن به قطر مشخص (قطر هدف) وبه صورت پراکنده در سطح جنگل (سطح عملکرد سالانه) صورت می گیرد.در این شیوه عمل تجدید حیات ، اصلاح جنگل وبرداشت همزمان محصول توسط یک برش (برش تک گزینی)انجام می گردد. بنابراین در این شیوه بر خلاف شیوه های دیگر ،توده وجنگل به طور کامل از بین نمی رود(جنگل پایا).

از شیوه های قدیمی بهره برداری از جنگل های اروپاست.اکثر زارعین که خرده مالک جنگل نیز بوده اند، اقدام به قطع تک درختان مسن وقابل بهره برداری می کردندنقطه مقابل قطع یکسره است.

      

         *جدول مقایسه ی عوامل موثردر دو شیوه پناهی وتک گزینی(گزینش):

عوامل موثر

شیوه پناهی

شیوه تک گزینی

ساختارجنگل

همسال

نا همسال

تراکم جاده

کم- متوسط

متوسط - زیاد

سن بهره برداری

تعیین کننده است

اهمیتی ندارد(قطرهدف)

قطر هدف

وجود ندارد

تعیین کننده است

امکان تولیدچوب قطور

کم

زیاد

حفاظت آب وخاک

متوسط

زیاد

منظره جنگل

خوب

خیلی خوب

فرسایش خاک

متوسط- زیاد

کم

درختان مناسب

بابذر درشت

سایه پسند- نیمه سایه پسند

شرایط برای چرای دام

خوب

نامناسب

محدودیت شیب زمین

محدود(تا60درصد)

نامحدود

تنوع حیات وحش

نامناسب

مناسب

 

جنگل دانه زاد: فرم طبیعی تمام جنگل های دنیاست.جنگل ها بدون دخالت انسان همیشه به صورت دانه زاد هستندیعنی عناصر درختی آنها از بذر(دانه)به وجود آمده اند. جنگل دانه زادمتشکل از درختان بذری وبلند است ودرختان در موقع بهره برداری از ارتفاع بالایی برخوردارند، وبه همین جهت در زبان های آلمانی (Hochwald) وانگلیسی (Highforest) به جنگل دانه زاد، جنگل بلند یا جنگل بالا می گویند.هدف جنگل شناسی نزدیک به طبیعت همیشه دانه زاد است.

جنگل های دانه زاد به دو نوع دانه زاد منظم ودانه زاد نا منظم تقسیم می شوند:

دانه زاد منظم از یک جنگل یک آشکوبه تشکیل شده است ودانه زاد منظم یا ناجور به طور معمول از آشکوب های مختلف ویا درختان با ارتفاعات مختلف تشکیل شده است.

جنگل شاخه زاد:جنگلی است که درختان آن توسط حسبت   ( پاجوش ،کنده جوش،ریشه جوش) به وجود آمده اند.

جنگل طبیعی: جنگلی است که بدون دخالت انسلن به وجود آمده است.

جنگل مصنوعی: جنگلی است که به دست انسان وبا هدف مشخصی ایجاد شده است.

جنگل حمایتی: جنگلی است که نقش حفاظت از آب وخاک واقلیم آن تعیین کننده است. وهر نوع دخالتی که در این جنگل صورت می گیرد در رابطه با حمایت یا ضمانت اجرای این نقش ها می باشد.

جنگل حفاظتی :جنگلی است که به منظور حفاظت از گونه ،جامعه گیاهی، جامعه زیستی، منظره و... مورد حفاظت قرار می گیرد.در جنگل حفاظتی هیچ گونه دخالت پرورشی و... صورت نمی گیرد.

جنگل پیش آهنگ (پیشرو) :جنگلی است که ابتدا در یک رویشگاه عاری از درخت ایجاد می شود یا به طور طبیعی به وجود می آید وپس از ایجاد شرایط اکولوژیک لازم امکان ایجاد جنگل اصلی یابعدی را بوجود می آورد مثل پیدایش جنگل توسکا در مناطق لغزشی راشستانها.

 

 



نویسنده : فرهادی تاریخ : دوشنبه بیست و یکم شهریور 1390 موضوع :      


.:: This Themplate By : Theme-Designer.Com ::.


تمام حقوق اين وبلاگ و مطالب آن متعلق به جنگل مي باشد.